Kimler ÖTV İndirimli Araç Alabilir? (ÖTV’siz Araçlarla İlgili Tam Rehber)

Kimler ÖTV indirimli araç alabilir?, engelli raporu ile araç alımı ve şartları nelerdir?, ÖTV muafiyeti ve indirimi, hangi hastalar ÖTV’siz araç alabilir?, yüzde 90 ya da yüzde 40 özürlü raporu ile araba almak gibi sorular, engelli vatandaşların en çok araştırdığı konular arasında yer alıyor. Türkiye’de engelli bireyler için sağlanan ÖTV muafiyeti, hem bireysel özgürlüğü artıran hem de ekonomik yükü hafifleten önemli bir hak olarak öne çıkıyor. Ancak bu haktan yararlanmak için belirli sağlık rapor oranları, araç kullanım koşulları ve resmi prosedürler bulunmaktadır.

ÖTV indirimli araç alımı, engelli bireylerin hayatını kolaylaştırmak için sağlanan yasal bir düzenlemedir. Burada önemli olan kişinin engel oranı, rapor türü ve araç kullanım yeterliliğinin resmi kurumlar tarafından onaylanmasıdır.

%90 ve Üstü Engelli Raporu ile ÖTV’den Muaf Araç Alım Şartları Nelerdir?

%90 ve üzeri engellilik oranına sahip vatandaşlar, kanun kapsamında 5 yılda bir kez ÖTV ödemeden araç satın alma hakkına sahiptir. Bu imkândan yararlanmak için aracın mutlaka engelliye özel donanımlarla düzenlenmiş olması gerekmez. Ayrıca, aracı engelli bireyin bizzat kullanması da şart değildir.

18 yaşını doldurmuş engelli bireylerin bu haktan faydalanabilmesi için, sağlık kurulu raporu ile %90 ve üzeri engel durumunu belgelemesi gerekir. Aracı satın alacak kişinin engel oranına göre farklı uygulamalar da söz konusu olabilir. Her durumda araçta özel düzenleme yapılması gerekmese de bazı özel koşullar için bu zorunlu hale gelebilir.

Örneğin, engellilik durumu nedeniyle aracı kendisi kullanamayacak olan, sürekli tekerlekli sandalye ya da sedye kullanması gereken kişiler için taşıtta özel düzenleme bulunması şarttır. Bu nedenle, araç alımında engel durumu ile taşıtın özellikleri birlikte değerlendirilir ve gerekli görüldüğünde düzenlemeler zorunlu kılınır.

%90 Üstü Engelli Aracı Kimler Satın Alabilir?

Engelli bireyin kendisi:

18 yaşını doldurmuş ve engellilik oranı %90 veya üzeri olan kişiler, tam teşekküllü hastaneden alınmış sağlık kurulu raporu ile kendi adlarına araç satın alabilir. Bu durumda aracı kendisinin kullanması zorunlu değildir ve özel tertibat şartı aranmaz.

18 yaşından küçük engelliler:

20 Şubat 2019 tarihinden önce alınan raporlarla, engellilik oranı %90 ve üzerinde olan çocuklar için Engelli Sağlık Kurulu Raporu yeterlidir. Ancak 20 Şubat 2019 sonrasında düzenlenen raporlarda ise ÇÖZGER raporu gereklidir ve raporda mutlaka “Özel Koşul Gereksinimi Vardır (ÖKGV)” ifadesi yer almalıdır.

Akıl sağlığı yerinde olmayan engelliler:

18 yaşını geçmiş zihinsel engelli bireyler için araç alım işlemleri mahkeme tarafından atanmış yasal vasiler tarafından yapılır. Bu durumda vasi kararı ile araç satın alma süreci tamamlanabilir.

Veliler veya vasiler:

18 yaş altındaki engelli çocuklar adına araç satın alımını velayet sahibi anne veya baba ile birlikte, mahkeme tarafından atanmış vasiler de gerçekleştirebilir.

Not: ÇÖZGER raporu yalnızca 18 yaş altı engelliler için geçerlidir. 18 yaşını dolduran bireyler için ise Engelli Sağlık Kurulu Raporu esas alınır.

%90 Üstü Engelli Aracını Kimler Kullanabilir?

Özel tertibatı olmayan, yurt içinden satın alınan araçlar:

Engellilik oranı %90 ve üzeri olan bireyler adına ÖTV muafiyetiyle yurt içinde alınan ve herhangi bir özel donanımı bulunmayan araçlar, mevzuata göre serbestçe kullanılabilir. Bu tür araçları sadece ruhsat sahibi değil, aynı zamanda yakın akrabalar veya farklı kişiler de kullanabilir. Kullanım için ek bir yetkilendirme ya da noter işlemi yapılmasına gerek yoktur.

Özel tertibatı olmayan, yurt dışından ithal edilen araçlar:

Karayolları Trafik Yönetmeliği uyarınca bu araçların kullanımında bazı sınırlamalar bulunmaktadır. Buna göre, aracı yalnızca belirli kişiler sürebilir. Bunlar; araç sahibinin eşi, mahkeme tarafından atanmış yasal temsilcisi (örneğin vasi), üçüncü dereceye kadar kan bağı veya sıhri hısımları (amca, kuzen, kayınvalide gibi) ve noter aracılığıyla yetkilendirilmiş bir şofördür.

%90 ve Altı Engelli Araçlarında Özel Düzenleme Şartları Nelerdir?

Engelli bireylerin ÖTV muafiyetinden faydalanabilmesi için araç üzerinde, kişinin engel durumuna uygun sabit düzenlemeler yapılması zorunludur. Bu düzenlemeler, yalnızca aracın hareket ettirici aksamı üzerinde geçerlidir. Hareket ettirici aksam; debriyaj, fren, gaz pedalları ve vites kolu olarak tanımlanmaktadır.

Geçerli Araç Tertibatları

• Gaz, fren veya debriyaj pedallarında kalıcı düzenlemeler yapılması,
• Manuel vites kolunun direksiyon kısmına taşınması veya uygun hale getirilmesi,
• Sağ veya sol el/bacak kısıtlılıklarına göre özel hareket düzeneklerinin eklenmesi.

Örneğin: Sağ bacağı olmayan bir bireyin, fren ve gaz pedallarında düzenleme yapılmadan ÖTV muafiyetinden yararlanması mümkün değildir. Aynı durum, manuel vites araçlarda debriyaj veya vites kolu düzenlemesi gerektiren engeller için de geçerlidir.

Geçerli Sayılmayan Düzenlemeler

• Direksiyona topuz takılması,
• Sinyal ve cam silecek kollarının yer değiştirilmesi,

Cam su püskürtme sisteminin değiştirilmesi gibi, aracın doğrudan sürüşünü etkilemeyen işlemler ÖTV muafiyetine uygun değildir.

%90 Altı Engelli Araçlarını Kimler Kullanabilir?

• Engelli bireyin kendisi: Sağlık raporunda “sürücü belgesi alabilir” ibaresi bulunuyorsa, araç sahibi aracı bizzat kullanabilir.
• Yakınları: Engelli bireyin eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve sıhri hısımları (çocuk, kardeş, amca vb.) ve noter onayıyla atanmış bir sürücü, araçtaki tertibat genel kullanım için uygun olduğunda aracı kullanabilir.

Otomatik Vitesli Araçlarda Özel Düzenleme Zorunluluğu

Otomatik vitesli araçların bulunması, engelli birey için gerekli düzenleme şartını ortadan kaldırmaz. Eğer kişinin sağ bacağı yoksa veya iki bacağında/dizlerinde işlev kaybı varsa, mutlaka gaz ve fren pedallarında sabit tertibat yapılmalıdır. Düzenlemeler tamamlandıktan sonra araç ÖTV muafiyeti kapsamına girer.

Manuel vites kullanamayacak engelli bireyler için otomatik araçlar tercih edilse bile, fren ve gaz pedallarında kişiye uygun sabit düzenleme yapılmadan muafiyet uygulanmaz.

%40 Engelli Raporu ile Araç Kullanımı

%40–%89 engelli raporuna sahip kişiler, gerekli tertibat şartlarını karşıladıkları takdirde ÖTV muafiyetli araç satın alabilirler.

• Engelli birey: Raporunda “sürücü belgesi alabilir” ibaresi bulunuyorsa ve araç tertibatı kendi ihtiyacına uygunsa aracı kendisi kullanabilir.
• Yakınlar: Eşi, üçüncü dereceye kadar hısımları ve noter onayıyla belirlenen sürücüler de aracı kullanabilir. Ancak araç, sürekli başkaları tarafından ticari amaçlarla kullanılırsa cezai yaptırımlar uygulanır.

%40 Engelli Raporu ile ÖTV Muafiyeti

%40 engellilik oranına sahip olmak tek başına ÖTV muafiyeti sağlamaz. Ancak bireyin ortopedik engeli varsa ve bu durum özel tertibat gerektiriyorsa, muafiyetten yararlanabilir. Burada esas olan engelin türü ve yapılan düzenlemedir.

Örneğin: Sağ bacağı ampute olan bir birey, el kumandası veya sol ayak pedalı tertibatı ekleterek ÖTV’siz araç alabilir.

Engellilik Oranlarına Göre ÖTV Muafiyeti (%40, %50, %60, %80)

• %40 engel: Sağ bacağı olmayan birey, pedallara uygun tertibat eklerse muafiyetten yararlanabilir.
• %50 engel: Sol elini kullanamayan birey, vites kolu direksiyona taşındığında muafiyet hakkı elde eder.
• %60 ve %80 engel: Ortopedik engel nedeniyle tertibat şartı sağlandığında, oran fark etmeksizin hak geçerlidir.

Kısacası, %90 altı raporlarda muafiyet için esas olan engel oranı değil, ortopedik engelin varlığı ve buna uygun sabit tertibat yapılmasıdır.

ÖTV Muafiyetli Araçlarda Sınırlar

330.800 TL’yi geçmeyen vergiler dahil araçlar ÖTV istisnasına tabidir.

• 1.6 motor ve altındaki binek otomobiller,
• 2800 cm³’ü geçmeyen panelvan, pick-up ve kamyonetler,

Not: Motor hacmi fark etmeksizin tüm motosikletler bu kapsama girer.

ÖTV İstisnalı Araçların Satışı

Muafiyetle alınan araçlar, 5 yıl geçmeden ÖTV ödenmeden başkalarına satılamaz. Eğer araç başka bir engelliye satılacaksa, satış öncesinde ÖTV’nin ödenmesi gerekir. Ancak araç 5 yıl içinde pert olursa, yeni araç alımında ÖTV ödeme zorunluluğu bulunmaz.

Engelli Araç Alımı İçin Gerekli Evraklar

• Engelli raporu,
• Vergi dairesinden alınacak ÖTV ödeme belgesi,
• Sürücü belgesi.

Engelli Raporu Başvurusu İçin Gerekli Belgeler

• Nüfus cüzdanı ve fotokopisi,
• 5 adet vesikalık fotoğraf,
• Vasi belgesi (gerekli durumlarda),
• Engelliye özel başvuru formu,
• Onaylı muayene belgesi,
• Hastane tarafından verilen dilekçe.