Yeni Engelli Hakları 2025 (Tam Kapsamlı Rehber)

Engelli bireylerin hakları, ulusal ve uluslararası hukuk çerçevesinde güvence altına alınmıştır. Türkiye’de engelli hakları, Anayasa, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ve uluslararası sözleşmeler (özellikle Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi) ile korunmaktadır.

Engelli bireylere yönelik sunulan haklar ve indirimler arasında şunlar yer almaktadır:

• 2022 aylık ödemesi
• Gelir vergisi indirimi
• Emlak vergisi muafiyeti
• Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) indirimi
• Gümrük vergisi muafiyeti
• Tıbbi, medikal ve eğitim araç gereçlerinde KDV indirimi
• SHÇEK tarafından sağlanan evde bakım aylığı
• EKPSS veya kura yöntemiyle kamuya atanma hakkı
• Engellilere özel iş kurma destekleri
• Korumalı işyeri projelerinden faydalanma hakkı
• Engelli kimlik kartı edinme hakkı
• Özel otopark alanlarında engelli park yeri kullanım kartı
• Şehir içi ve şehirler arası ulaşımda indirimli tarifeler
• Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından sağlanan muhtaç aylığı
• Elektrik, su, doğalgaz ve GSM hizmetlerinde indirimler (kurumların inisiyatifine bağlı olarak)
• Açıköğretim Fakültesi (AÖF) harç indirimi
• Müze ve ören yerlerine ücretsiz veya indirimli giriş hakkı
• Rehabilitasyon merkezlerinden yararlanma imkânı

Bunların yanı sıra, engelli bireylerin haklarını güvence altına alan 5378 sayılı Engelli Hakları Kanunu yürürlüktedir. Ancak, yasada yer almayan bazı indirimler ve destekler ilgili kurumların insiyatifine bağlı olarak sunulmaktadır.

Engelli Kimlik Kartı (Özel Gereksinimli Birey Kartı) Kimlere Verilir?

Engel oranı %40 ve üzeri olan yetişkinler ile Özel Gereksinim Raporu (eski adıyla engelli raporu) bulunan çocuklar, engelli kimlik kartı yani özel gereksinimli birey kartı almaya hak kazanır. Ağır engelli bireylerin kimlik kartlarında ise “refakatli” ibaresi yer alır. Güncellenen yönetmelik kapsamında, yetişkinler için “Tam bağımlı engelli birey”, çocuklar için ise “Çok ileri düzeyde ÖGV”, “Belirgin ÖGV” ve “Özel koşul gereksinimi var (ÖKGV)” ifadeleri, ağır engellilik durumunu belirttiğinden, bu bireylere de refakatli engelli kimlik kartı verilmektedir.

Engelli bireylerin yararlanabileceği haklar ve indirimler, ilgili devlet kurumları, yerel yönetimler veya özel sektör tarafından belirlenmektedir. Ayrıca bazı kamu ve özel sektör kuruluşları, engelli kimlik kartı, nüfus cüzdanındaki engellilik bilgisi ya da sağlık kurulu raporunu esas alarak çeşitli kolaylıklar sunmaktadır. Ancak, bu indirimler ve oranları ilgili kurumlar tarafından belirli dönemlerde güncellenebilir.

Şehirler Arası Yolcu Otobüslerinde Engellilere İndirimi Nasıl Uygulanmaktadır?

Engelli bireyler, şehirler arası yolcu otobüslerinde %30 oranında indirimli bilet alma hakkına sahiptir.

T.C. Devlet Demiryolları Tarafından Engellilere İndirim Nasıl Uygulanmaktadır?

Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD), engelli bireyler ve refakatçileri için ücretsiz ulaşım imkânı sunmaktadır.

Türk Hava Yolları Tarafından Engellilere İndirim Nasıl Uygulanmaktadır?

Türk Hava Yolları, %40 ve üzeri engel oranına sahip yolculara ve ÇÖZGER’e göre “Hafif Düzeyde ÖGV” raporu bulunan bireylere özel indirimler sunmaktadır. Bu kapsamda, iç hat uçuşlarında %20, dış hat uçuşlarında ise %25 indirim uygulanmaktadır.

İndirimden yararlanmak isteyen engelli bireylerin, engelli kimlik kartı, sağlık kurulu raporu veya nüfus cüzdanında “Engelli” ibaresi bulunan belgeyi ibraz etmeleri gerekmektedir. Ayrıca, doktor raporunda “Refakatçi ile seyahat etmelidir” ifadesi yer alan yolcuların, aynı uçuşta kendilerine eşlik eden bir refakatçisi de bu indirimden faydalanabilmektedir.

Müze ve Ören Yeri Girişlerinde Engellilere İndirim Nasıl Uygulanmaktadır?

Engelli bireyler ve bir refakatçileri, gaziler, şehit ve gazi yakınları ile 65 yaş ve üzeri Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları, kimliklerini ibraz ederek müze ve ören yerlerine ücretsiz giriş hakkına sahiptir.

Milli Parklar, Tabiatı Koruma Alanları ve Tabiat Parklarına Girişinde Engellilere İndirim Nasıl Uygulanmaktadır?

Engelli bireyler, harp malulleri ve gaziler ile bunların eşleri, çocukları ve anne babaları, kimliklerini göstererek milli parklar, tabiat koruma alanları ve tabiat parklarına girişte herhangi bir ücret ödememektedir.

GSM Şebekelerinde (Cep Telefonlarında) Uygulanan İndirimli Tarife Nasıldır?

GSM operatörleri, engelli bireylere yönelik özel tarifeler sunmaktadır.

Engelli Kimlik Kartı Kimlere Verilmektedir?

Engelli kimlik kartı, doğuştan ya da sonradan herhangi bir sebeple bedensel, zihinsel, ruhsal, duyusal ve sosyal yeteneklerinde %40 veya daha fazla kayıp yaşayan, ayrıca ÇÖZGER’e göre Hafif Düzeyde ÖGV ve üstü engeli olan çocuklar ile Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı engelli bireylere verilmektedir.

Engelli Kimlik Kartı i̇le Ülkemizde Engelli Kişilere Sağlanan Hak ve Hizmetler Nelerdir?

12.07.2013 tarihinde kabul edilen 6495 sayılı Kanun ile, 4736 sayılı “Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun”da yapılan düzenleme ile engelliler, yaşlılar, şehit yakınları, gaziler ve gazi yakınlarına yönelik ücretsiz veya indirimli seyahat hakları tanınmıştır. Bu hakların nasıl kullanılacağına dair usul ve esaslar, 04.03.2014 tarihli ve 28931 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ve yürürlüğe giren “Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliği” ile belirlenmiştir.

Buna göre:

• Sağlık kurulu raporu ile %40 ve üzerinde engeli olduğunu belgelendiren Türk vatandaşları, ağır engelli bireyler ve bu bireylerin bir refakatçisi, demiryolları ve deniz yollarının şehir içi ve şehirler arası hatları ile belediyelere ait toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz faydalanma hakkına sahiptir.
• %40 ve üzeri engel oranına sahip ve hafif düzeyde ÖGV engeli bulunan bireyler ile ağır engelli bireylerin refakatçileri, belediyeler tarafından sağlanan şehir içi toplu taşıma hizmetlerinden faydalanabilirler.

Engelli bireylerin yararlanabileceği hak ve indirimler, ilgili kurum ve kuruluşlar ya da yerel yönetimler tarafından belirlenmektedir. Ayrıca, bazı kamu ve özel sektör kuruluşları engelli kimlik kartı, nüfus cüzdanındaki engellilik bilgisi veya sağlık kurulu raporunu esas alarak engellilere çeşitli kolaylıklar sunmaktadır. Bu haklar ve indirim oranları, ilgili kurumlar tarafından zaman zaman değiştirilebilmektedir.

Engel Oranında Değişiklik, Soyadı Değişikliği, Kimliğin Kaybolması veya Deforme Olması Durumunda Nereye Müracaat Edilir?

Engelli kimlik kartları, üzerindeki bilgilerin güncellenmesi, kaybolması, çalınması ya da herhangi bir sebeple kullanılamaz hale gelmesi durumunda, Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlükleri tarafından tekrar düzenlenmektedir.

Engelli Üniversite Öğrencilerine Sağlanan Kolaylıklar Nelerdir?

İhtiyaç sahibi ve başarılı engelli öğrenciler, Yükseköğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu tarafından öncelikli olarak öğrenim kredisi, katkı kredisi ve yurt tahsisi alabilmektedir.

20.06.2006 tarihli ve 26200 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Yükseköğretim Kurumları Engelliler Danışma ve Koordinasyon Yönetmeliği” doğrultusunda, üniversitelerde engelli öğrencilerin eğitim süreçlerini kolaylaştırmak amacıyla “Engelliler Danışma ve Koordinasyon Birimi” kurulması teşvik edilmiştir.

Engellinin Sahip Olduğu Konutta Vergi Muafiyeti Var Mıdır?

5378 Sayılı Engelliler Kanunu’nun 22. maddesi, ilgili düzenlemeleri içermektedir. Madde 22 gereğince, 29.07.1970 tarihli ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun 8. maddesinin ikinci fıkrasına, “gaziler” ifadesinden sonra “engelliler” ibaresi eklenmiştir. Bu değişiklikle birlikte, 200 metrekareden küçük tek konutu bulunan engelli bireyler, emlak vergisinden muaf tutulmaktadır.

Engelli Memurlar Gece Nöbeti ve Gece Vardiyası Tutacaklar Mıdır?

Engelli kamu görevlilerine, talep etmedikleri takdirde gece nöbeti veya gece vardiyası görevleri verilmez.

Engelli Sağlık Raporu ile Mazeret İzni Nasıl Alınır?

4857 Sayılı İş Kanunu’nun Ek Madde 2’si (Ek: 4/4/2015-6645/35 md.) kapsamında, en az %75 engelli olan veya sürekli hastalığı bulunan bir çocuğa sahip çalışan ebeveynlerinden birine, sağlık raporuna dayalı olarak, bir yıl içinde toplamda 10 güne kadar ücretli izin verilebilir. Bu izin, tek seferde veya bölümler halinde kullanılabilir.

Ağır Engelli Çocuğu Olan Sigortalı Ebeveynlerin Erken Emeklilik Hakkı Var Mıdır?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile yapılan sosyal güvenlik reformu çerçevesinde, 1 Ekim 2008 tarihinden sonra, ağır engelli çocuğa sahip olan kadın sigortalılar için özel bir düzenleme getirilmiştir. Bu düzenlemeye göre, sürekli bakım gerektiren engelli çocuğa sahip kadınların, 1 Ekim 2008 sonrasında ödediği sigorta primlerinin dörtte biri, toplam prim ödeme süresine eklenir ve bu süre, emeklilik yaş hesaplamasında dikkate alınmaz. Böylece, engelli çocuğu olan kadınlara erken emeklilik fırsatı sağlanmıştır.

Engelli Sağlık Kurulu Raporuyla Erken Emeklilik Hakkı Var Mıdır?

Engelli çalışanlar, ister memur, işçi ya da Bağ-Kur kapsamında olsun, belirlenen prim gün sayısı ve hizmet yılını tamamladıklarında, emeklilik yaşını beklemeden erken emekli olma hakkına sahiptirler. Ancak erken emeklilik başvurusu yapabilmek için, kişinin bir işte çalışıyor olması gereklidir.

Engellilerin Tayin ve Nakillerinde Başka Özel Hükümler Var Mıdır?

Atama, tayin ve nakil işlemleri, ilgili mevzuatlar doğrultusunda yetkili kurumlar tarafından gerçekleştirilir. Bu süreçlerle ilgili herhangi bir başvuru veya talep, söz konusu kurumlara doğrudan yapılmalıdır.

Bakım Gereksinimi Olan Engelli Yakını Bulunan Memurların Tayininde Kolaylık Sağlanmakta Mıdır?

5378 sayılı Engelliler Kanunu’nun 21. maddesi uyarınca, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na eklenen yeni bir düzenleme ile şu hüküm getirilmiştir:

EK MADDE 39: Devlet memurlarının, kendi bakım ve yardım ihtiyaçlarını başkasız karşılayamayacak derecede engelli oldukları, sağlık kurulu raporuyla tespit edilen ve bu durumları belgelendirilen eş, çocuklar ve kardeşlerinin, özel eğitim değerlendirme kurulundan alınan onaya dayanarak, eğitim ve öğretim alanında görev yapacakları resmi ya da özel eğitim kurumlarında çalışacakları durumlarda, ilgili kişinin talebi üzerine, eğitim kurumunun bulunduğu il ya da ilçe sınırları içindeki uygun bir kadroya atanması yapılır.

İş Yerlerinde Engellilere Yönelik Ne Tür Düzenlemeler Yapılmaktadır?

“Engelli, Eski Hükümlü ve Terör Mağduru İstihdamı Hakkında Yönetmelik” kapsamında, işverenler engelli bireylerin çalışma hayatını kolaylaştırmakla yükümlüdür. Bu doğrultuda iş yerlerinde, engelli çalışanların işlerini daha rahat yapabilmeleri için gerekli düzenlemeler yapılmalı, sağlıklarını koruyacak önlemler alınmalı ve mesleklerine uygun pozisyonlarda istihdam edilmeleri sağlanmalıdır. Ayrıca, engellilerin yetkinliklerini artırmalarına yönelik destek sunulmalı ve çalışma ortamlarında ihtiyaç duydukları ekipmanlar temin edilmelidir. Engelli bireyler, sağlıklarını tehlikeye atacak ya da yapamayacakları işlerde çalıştırılamaz. Çalışma saatleri ise uygun şartlar sağlandığında, engellinin ihtiyaçlarına göre düzenlenebilir.

Özelleştirilen veya Özelleştirilme Kapsamına Alınan Kamu Kuruluşlarında Çalışan Engellilerin Yasal Hakları Nelerdir?

İş yerinin kapanması veya tasfiye sürecine girmesi nedeniyle iş akdi sona eren engelli çalışanlara, iş kaybı tazminatı, diğer çalışanlara sağlanan hakların iki katı tutarında ödenir. Bu düzenleme, engelli bireylerin iş güvencesini desteklemek ve ekonomik mağduriyetlerini en aza indirmek amacıyla uygulanmaktadır.

İşe Girmek ve Çeşitli Kurumlara Engelli Eleman Alınıp Alınmayacağına İlişkin Bilgileri Öğrenmek İçin Hangi Yol İzlenmelidir?

Engelli bireylerin devlet memuru kadrosuna atanabilmesi için öncelikle merkezi sınava katılmaları gerekmektedir. Devlet memurluğuna yönelik sınav duyuruları, Devlet Personel Başkanlığı tarafından yapılarak Resmî Gazete ve ilgili kurumun resmî web sitesinde yayımlanmaktadır. Güncel duyurulara ulaşmak için ilgili resmi kaynaklar takip edilmelidir.

Engelli bireylerin işçi statüsünde istihdam edilebilmesi için ise Türkiye İş Kurumu’na (İŞKUR) başvuruda bulunmaları gerekmektedir. Başvurular, İŞKUR İl Müdürlükleri aracılığıyla yapılabileceği gibi, www.iskur.gov.tr adresinden çevrim içi olarak da gerçekleştirilebilir.